Analyse
Waarom 2020 een recordjaar lijkt, maar het niet was
In 2020 steeg het aantal geregistreerde misdrijven in Vlaanderen met ruim dertien procent. Wie alleen naar het totaal kijkt, ziet het slechtste jaar van het decennium. Wie een laag dieper gaat, ziet iets heel anders.
Over de 283 gemeenten die op dit moment verwerkt zijn, registreerde de politie in 2019 samen 438.052 misdrijven. Een jaar later waren dat er 496.309. Een sprong van ruim 58.000 feiten, oftewel plus 13,3 procent, in een jaar waarin het land maandenlang stillag.
Dat is contra-intuitief genoeg om even bij stil te staan. Winkels dicht, cafes dicht, avondklok, nauwelijks verkeer. En toch meer criminaliteit?
Een enkele categorie verklaart alles
Zet je de hoofdcategorieen naast elkaar, dan valt er onmiddellijk een op.
| Categorie | 2019 | 2020 | Verschil |
|---|---|---|---|
| Volksgezondheid | 484 | 97.464 | +96.980 |
| Diefstal en afpersing | 133.774 | 94.481 | −39.293 |
| Informaticacriminaliteit | 18.244 | 29.039 | +10.795 |
| Bedrog en oplichting | 32.451 | 41.332 | +8.881 |
| Beschadigen van eigendom | 39.703 | 33.755 | −5.948 |
| Tegen de lichamelijke integriteit | 39.052 | 33.859 | −5.193 |
De categorie Volksgezondheid ging van 484 feiten naar 97.464. Dat is een vermenigvuldiging met ruim tweehonderd. Geen enkele echte criminaliteitsgolf gedraagt zich zo. Wat hier geteld wordt, zijn de inbreuken op de coronamaatregelen: samenscholingen, verplaatsingen, de avondklok, mondmaskers.
Het patroon over de jaren maakt het onmiskenbaar:
| Jaar | Feiten |
|---|---|
| 2015 | 560 |
| 2019 | 484 |
| 2020 | 97.464 |
| 2021 | 34.907 |
| 2022 | 982 |
| 2025 | 604 |
Twee jaar boven de zevenennegentigduizend en vijfendertigduizend, en daarvoor en daarna telkens een paar honderd. Dat is geen criminaliteit die komt en gaat, dat is wetgeving die komt en gaat.
Wat er werkelijk gebeurde
Haal die ene categorie eruit en het beeld kantelt volledig.
| Jaar | Officieel totaal | Zonder Volksgezondheid |
|---|---|---|
| 2019 | 438.052 | 437.568 |
| 2020 | 496.309 | 398.845 |
| 2021 | 439.625 | 404.718 |
Zonder de coronaboetes daalde de geregistreerde criminaliteit in 2020 met 8,8 procent. Dat is geen record maar het tegenovergestelde: het rustigste jaar in de reeks.
En dat is precies wat je zou verwachten. Diefstal en afpersing, de grootste gewone categorie, zakte van 133.774 naar 94.481 — bijna veertigduizend feiten minder. Minder mensen op straat betekent minder zakkenrollers, minder inbraken overdag, minder ruzies op café. Ook dronkenschap en vernieling daalden.
Wat wél steeg
Twee categorieen bewogen tegen de stroom in. Informaticacriminaliteit klom van 18.244 naar 29.039, en bedrog en oplichting van 32.451 naar 41.332. Terwijl de straat leegliep, verschoof de criminaliteit naar het scherm. Dat was geen tijdelijk effect: beide categorieen bleven daarna doorgroeien.
De les
Het totaal is de minst informatieve regel in de hele statistiek. Het telt een coronaboete even zwaar als een woninginbraak, en het is gevoelig voor elke wetswijziging die iets nieuws strafbaar stelt. Wie de veiligheid van een gemeente wil beoordelen, moet naar de categorieen kijken.
Dat geldt ook wanneer je gemeenten met elkaar vergelijkt. Een gemeente waar in 2020 streng gecontroleerd werd op samenscholingen, staat in de statistiek voor dat jaar hoger dan een gemeente waar dat niet gebeurde. Over onveiligheid zegt dat niets.
Op de kaart kun je daarom per categorie kijken. Zet de categorie op Volksgezondheid en kies 2020: je ziet geen criminaliteitskaart, maar een handhavingskaart.
Gepubliceerd 25 juli 2026 · op basis van de politiecijfers voor 283 Vlaamse gemeenten met een volledige reeks · hoe deze cijfers tot stand komen